خانه خردمندان  >  خرد جمعی >  خرد پول ساز  >  سوال
سوال : KPI واقعا چیست ؟
شما باید به این باور برسید که چه KPI را دوست داشته باشید، چه از آن متنفّر باشید، آنها در همه‌جا نقش دارند. KPI ها در کسب‌وکار، مدارس، بیمارستان‌ها، ‌هتل‌ها و … وجود دارند و پیرامون آنها صحبت‌های فراوانی وجود دارد. در حقیقت در بسیاری از اقداماتی که در مکان‌های مختلف صورت می‌پذیرد، KPI و اهداف کمی مرتبط با آن وجود دارد و گزارش‌های عملکرد آن اقدامات به واسطه KPI و تحقق میزان اهداف کمی آن صورت می‌پذیرد. اما سوالی که در در اینجا مطرح می‌شود، این است که آیا واقعا تمام این موارد به درستی KPI هستند؟ KPI باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟ و …
هادی آقاجانلو

پاسخ : به طور ساده می‌توان گفت که KPI روشی برای سنجش میزان خوب بودن عملکرد افراد و یا در سطح کلان‌تر میزان خوب بودن عملکرد سازمان و یا یک واحد سازمانی است. KPI مخفف کلمه Key Performance Indicator و به معنای شاخص کلیدی عملکرد می‌باشد. KPIبه ما در درک میزان خوب بودن عملکرد سازمان، واحد سازمانی و افراد در مقایسه با اهداف کمی و کیفی راهبردی تعریف شده برای هر یک کمک خواهد کرد.kpi on blackboard

در اینجا با ارائه یک مثال ساده، به شما در درک مفهوم KPI کمک خواهیم کرد. یک کشتی را در نظر بگیرید که می‌خواهد تعدادی مسافر از شهر A به شهر B ببرد. هدف این سفر، رساندن مسافرین و تعدادی محموله‌های باری ضرف مدت 10 روز می‌باشد. در گام اول، کاپیتان و خدمه کشتی نیاز به اطلاعاتی پیرامون ناوبری کشتی خواهند داشت تا بتوانند برنامه و نقشه راه سفر خود را همسو با آن طرح‌ریزی نمایند. در این مثال KPI مفید می‌تواند داده‌های مکانی GPS، سرعت متوسط، سطوح سوخت کشتی، اطلاعات آب و هوایی و … باشد. این شاخص‌ها به تیم کمک خواهد کرد که وضعیت خود را درک کنند و بدانند که آیا همسو با برنامه ارائه شده برای سفر در حرکتند یا خیر و نیز به آنها کمک خواهد کرد تا بتوانند تصمیمات مقتضی را پیرامون ادامه سفر اخذ نمایند.

شاخص‌ها در شرکت‌ها و سازمان‌ها نیز دقیقاً مشابه مثال فوق است. اگر هدف یک شرکت کسب سود بیشتر است، شاخص‌های آن می‌تواند میزان رشد فروش در بازه‌های زمانی مطلوب، حاشیه سود و میزان هزینه‌های اجرایی و … می‎‌‌باشد. اگر هدف یک سازمان جذب مشتری جدید و ایجاد یک برند خوب می‌باشد، باید میزان آگاهی دیگران و مشتریان از برند را سنجش نماید. اگر یک سازمان بخواهد اطمینان حاصل نماید که کارکنان به خوبی کار می‌کنند، باید عملکرد کارکنان خود را به عنوان یک KPI سنجش نمایند.

چالشی که بسیاری از سازمان‌ها با آن روبه‌هستند انتخاب صحیح KPIاز میان فهرست هزاران شاخص می‌باشد. انخاب اشتباه KPI این خطر را برای سازمان به ارمغان خواهد آورد که آن را در مسیر اشتباهی قرار دهد و آنها را تشویق به حصول چیزی کند که هیچ پیشرفتی برای آنها حاصل نخواهد کرد. این را به خاطر داشته باشید که دلیل اهمیت KPI همسویی آن با اهداف راهبردی سازمانی و سنجش آنها می‌باشد و اگر اشتباه انتخاب شوند مخاطره عدم تحقق اهداف سازمانی را به وجود خواهند آورد.

KPI اثربخش همسویی خیلی زیادی با اهداف راهبردی خواهد داشت. هنگامی که ما قصد کمک به یک سازمان را در انتخاب درست KPI داریم باید در گام اول یک چارچوب مشخص مدیریت عملکرد را در سازمان توسعه دهیم و بر اساس آن اولویت‌های راهبردی سازمان را شناسایی نماییم. پس از توسعه این چارچوب مدیریت عملکرد و شناسایی دقیق اهداف، مدیران اجرایی سازمان می‌توانند همسو با چارچوب، پرسش‌های مهمی پیرامون موارد بحرانی کسب‌وکار خود مطرح نمایند و با اخذ جواب‌های مناسبی برای هر یک از آنها، KPI مناسب را استقرار دهند و روش سنجش آنها را نیز مشخص نمایند. با این روش KPI دقیقا اهداف راهبردی سازمان را پوشش می‌دهد می‌دهد.

در مباحث مربوط به مدیریت راهبردی به این روش فورموله نمودن استراتژی می‌گویند. مشکلی که بسیاری از سازمان‌ها با آن مواجه هستند، در این است که آنها وقت بسیار زیادی برای ایجاد برنامه‌های راهبردی صرف می‌کنند، ولی فرصتی برای فورموله کردن این برنامه‌های راهبردی به اهداف کمی قابل تحقق و محصولات ملموس نمی‌گذارند. با فورموله کردن دقیق برنامه راهبردی که عموما کلیات و اهداف کیفی کلان را شامل می‌شود، به اهداف و محصولات و پروژه‌های کوچک، قابل تحقق و قابل سنجش به راحتی می‌توان KPI اثربخشی همسو با برنامه راهبردی کلان سازمان ایجاد نمود.
شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) را می‌توان به عنوان ابزاری قدرتمند و حیاتی برای مدیران و رهبران سازمانی در راستای درک میزان موفقیت و نیز انطباق با مسیر برنامه راهبردی به شمار می‌رود. مجموعه مناسبی از شاخص‌ها و KPI افق‌های روشنی پیرامون عملکرد سازمان در برابر دیدگان مدیران ارشد روشن می‌نماید و مواردی از عملکرد سازمان را که باید مورد توجه بیشتر قرار گیرد، مشخص می‌کند. بودن وجود KPI دقیق و شفاف، مانند این است که مدیران ارشد در تاریکی حرکت می‎کنند.

مشکلی که بسیاری از مدیران با آن مواجه هستند در این است که در بسیاری از سازمان‌ها حجم وسیعی از داده‌ها که سنجش آن آسان است، جمع‌آوری می‌شود و مدیران بدون داشتن هیچ دیدی و در حالیکه تشنه اطلاعات مناسب می‌باشند، در آنها غرق می‌شوند. مدیران اثربخش به خوبی این نکته را درک کرده‌اند که با فهم دقیق ابعاد کلیدی عملکرد شرکت و تعیین KPI دقیق و حیاتی برای آنها می‌توان عملکرد شرکت را به طور کارا و مفید تحت کنترل درآورد. به عنوان مثال یک دکتر می‌داند که با سنجش ضربان قلب، فشار خون، کلسترول و … می‌تواند وضعیت سلامت و حال عمومی بیمار خود را در گام اول تشخیص دهد.

همانگونه که در مقاله قبل اشاره شد، در راستای تعیین KPI مناسب و دقیق، مدیران ارشد سازمانی باید در گام اول استراتژی سازمان را به خوبی تعریف نمایند و سپس اهداف راهبردی سازمان را مشخص کنند. در گام بعد برای تحقق هر یک از اهداف راهبردی، شاخص‌های کلیدی مناسبی که میزان تحقق آن هدف را نمایان کند، تعریف کنند. این اقدام سبب می‌شود KPI همسو با اهداف راهبردی سازمان و اولویت‌های بحرانی کسب‌وکار باشد.

با تحقیق پیرامون شاخص‌های کلیدی شرکت‌ها و سازمان‌ها بدون توجه به نوع کسب‌وکار و اندازه آنها، این نتیجه متصور است که بسیاری از شاخص‌ها میان آنها مشترک است و برخی از شاخص‌ها که خاص نوع کسب‌وکار آنها است، متفاوت خواهد بود. در ادامه فهرست برخی از مهمترین شاخص‌ها که در بسیاری از سازمان‌ها کاربرد خواهد داشت و سنجش آنها به پیشرفت عملکرد سازمان کمک خواهد کرد، اشاره خواهد شد.

شاخص‌های سنجش عملکرد مالی شرکت:

سود خالص(Net Profit)
حاشیه سود خالص(Net Profit Margin)
حاشیه سود ناخالص ( Gross Profit Margin)
حاشیه سود عملیاتی (Operating Profit Margin)
نرخ رشد درآمد
میزان کل بازگشت سهامدار (Total Shareholder Return)
میزان ارزش افزوده اقتصادی (Economic Value Added)
میزان بازگشت سرمایه ( Return on Investment)
میزان بازگشت سرمایه نیروی انسانی (Return on Capital Employ)
میزان بازگشت دارایی‌ها
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (Debt-to-Equity Ratio)
چرخه تبدیل وجوه نقد (Cash Conversion Cycle)
نرخ سرمایه در حال کار (Working Capital Ratio)
نرخ هزینه‌های عامل (Operating Expense Ratio)
شاخص‌های مربوط به مشتری:

امتیاز ترویج مشتری: مشتریان به سه دسته ترویج دهنده (آن دسته از مشتریان راضی که در هر شرایطی از شما خرید می‌کنند)، مشتریان منفعل(آن دسته از مشتریانی که از شما راضی هستند، ولی از خرید رقبای شما نیز اجتناب نمی‌کنند)، مشتریان مخالف و ناراضی (آن دسته از مشتریانی که از شما ناراضی هستند و به برند شما صدمه وارد می‌کنند)
نرخ حفظ مشتری
شاخص میزان رضایت مشتری
امتیاز میزان سوددهی مشتری
ارزش طول عمر مشتری
نرخ گردش مالی مشتری
میزان تعامل مشتری
شکایات مشتری
شاخص‌های مربوط به بازار و بازاریابی:

نرخ رشد بازار
میزان سهم بازار
میزان نفوذ برند در بازار
نرخ مکالمه با مشتریان
رتبه جستجوی برند در اینترنت
نرخ کلیک در صفحه و مشاهده سایت از سوی مشتریان
سطوح مشارکت آنلاین مشتریان
میزان مشارکت در شبکه‌های اجتماعی
سنجش عملکرد اجرایی شرکت
سطوح شش سیگما
نرخ استفاده از ظرفیت منابع موجود
سطح موارد زائد و دور ریز در فرآیندها
زمان چرخه تکمیل سفارش
نرخ ارائه به‌هنگام و کامل خدمت
نرخ کمبود موجودی
میزان انحراف از برنامه زمانی پروژه
میزان انحراف از هزینه‌های پروژه
شاخص میزان ارزش حصول شده
بازگشت سرمایه پیرامون نوآوری‌های مختلف
میزان دوباره‌کاری
شاخص کیفیت
شاخص اثربخشی تجهیزات
میزان زمان خرابی یا کار نکردن خرابی ماشین یا فرآیند
شاخص‌های عملکرد کارکنان
میزان ارزش افزوده سرمایه نیروی انسانی
میزان سود به ازای هر کارمند
شاخص رضایت کارمندان
سطح مارکت کارمندان در کار
نرخ آشفتگی کارکنان
میانگین مدت زمان بودن کارمند در شرکت
میزان غیبت از کار
امتیاز بازخورد 360 درجه
زمان استخدام
میزان بازگشت سرمایه‌های حاصل از آموزش نیروی انسانی
سنجش عملکرد حفاظت از محیط زیست و پایداری اجتماعی
میزان استفاده از کربن
میزان استفاده آب
میزان مصرف انرژی
میزان صرفه‌جویی
میزان نرخ بازیافت
منبع : مدیریت مشاوره رایزن سامانه گستر
هادی آقاجانلو